Zwanger voor een Ander

Juridische zaken

Zwanger voor een ander hecht niet alleen waarde aan objectieve informatie, maar ook aan het uitwisselen van ervaringen. Ieder draagmoederschapstraject is immers uniek en het hebben van een voorbeeld kan dan ook verhelderend zijn. Het laat vaak ook zien dat er een verschil is tussen de ideale situatie en de praktijk. De stichting wil dan ok meegeven dat dit verhaal een persoonlijk verhaal is, maar niet hét verhaal van zwanger voor een ander. Dit verhaal komt van een mannenstel dat een traject in Canada volgt. Eerder kon je lezen over de financiële aspecten. In dit deel wordt verder in gegaan op de juridische zaken.

Verschillen Nederland en Canada

Het is belangrijk om je te realiseren dat er onderscheid is tussen juridische zaken in Canada en in Nederland.

In Canada krijgt het kind een geboorteakte waarop 1 of beide ouders geplaatst kunnen worden. Daar heb je de keuze in.

In Nederland heb je verschillende definities:

• Juridisch ouderschap

• Erfrecht, nationaliteit, achternaam, onderhoudsverplichting, verlofregeling (maximaal 2 personen en altijd de vrouw uit wie het kind is geboren)
• Juridisch ouder ben je voor het leven én daarna. Je hebt de familieband met het kind dat erfrecht heeft zodra jij juridisch ouder bent. Ook ben je financieel verantwoordelijk voor het kind en krijgt het jouw achternaam en nationaliteit. Op dit moment kunnen er twee ouders juridisch ouders zijn.
• Juridisch moeder:
• In Nederland is de vrouw uit wie het kind geboren is juridisch moeder. Het doel is om dit over te dragen aan de wensouders na de geboorte van het kind.
• Juridisch vader:
• In Nederland is de man met wie de juridisch moeder getrouwd is, een geregistreerd partnerschap heeft juridisch vader. Of als deze man het kind erkend of geadopteerd heeft.
• Het is gemakkelijker als de draagmoeder ongehuwd is. In dat geval kan de wensvader alvast het kind erkennen en krijgt deze juridisch ouderschap. Wanneer de draagmoeder wel gehuwd is of een geregistreerd partnerschap heeft, moet dit ook worden overgedragen.

• Gezag

• Recht op opvoedbeslissingen en plicht tot het opvoeden
• Denk hierbij aan het kiezen van de naam van het kind, naar welke school het gaat, wanneer er medisch beslissingen genomen moet worden of als je op reis gaat. Wettelijk gezien behoud je die plicht tot het kind 18 jaar is.
• Ook hier geld dat de draagmoeder bij de geboorte automatisch het gezag heeft. Indien zij getrouwd is, heeft haar echtgenoot ook automatisch het gezag.
• Met ingang van 1 januari 2023 verkrijgt de ouder die het kind erkend heeft bij de gemeente (met instemming van de ongehuwde draagmoeder) ook automatisch het gezag. Dat is een mooie stap vooruit!

De geboortemoeder heeft altijd zowel het juridisch ouderschap als het gezag. Als wensouder wordt je dus juridisch ouder.

Draagmoeder

Een draagmoeder wordt aangemerkt als de vrouw die zwanger is geworden met het voornemen het kind te baren ten behoeve van een ander die het ouderlijk gezag over het kind wil verwerven, dan wel anderszins duurzaam de verzorging en opvoeding van het kind op zich wil nemen

Wil je meer lezen over de juridische zaken zoals Zwanger voor een Ander er in staat, klik dan hier.

Nu komt er een lijstje waarvan het mij niet helder is wat voor lijstje dit precies is. Hierboven zijn het duidelijk juridische termen, maar hieronder zou ik graag willen toelichten wat je met dit lijstje wil zeggen.

Er zijn een aantal zaken waar je juridisch rekening mee moet houden bij draagmoederschap in Canada, dat zijn de volgende:

Minimaal 1 van de wensouders is genetisch verwant

• Het betreft geen ongeplande zwangerschap
• Het doel is om de wensouders juridisch ouders te maken met gezag. De eisen hiervoor
• Op dit moment is er nog geen wetgeving rondom draagmoederschap. Enkel bepalingen in het wetboek van strafrecht waarin staat dat:
• Je jezelf niet openbaar mag aanbieden als draagmoeder
• Je niet openbaar mag zoeken naar een draagmoeder als wensouder
• Je niet commercieel mag bemiddelen tussen wensouders en draagmoeders
• Staatscommissie Herijking Ouderschap: zijn bezig met een wetsvoorstel; hopelijk in tweede kamer in 2023

Je hebt te maken met wetgeving in NL maar ook afzonderlijke wetgeving in land van geboorte. En die wetgeving in Canada kan per provincie verschillen. Al voorbeeld: je kan juridisch ouder zijn in Canada maar dat wordt in NL niet rechtstreeks geaccepteerd; dat moet de rechtbank in NL dan erkennen/vaststellen.

Wensouders moeten hiervoor een met waarborgen omkleed traject in het buitenland hebben doorlopen en niets mag in strijd zijn met de Nederlandse openbare orde.

De Raad van Kinderbescherming

Ook de raad van de kinderbescherming speelt in rol in draagmoederschapstrajecten via Canada. We kennen daar twee situaties:

Wanneer beide wensouders nog geen juridisch ouder zijn direct na de geboorte, dan moet de Raad van Kinderbescherming tijdens de zwangerschap toestemming geven om de baby in het gezin op te mogen nemen.

De Raad van Kinderbescherming zal altijd onderzoek doen tijdens de procedure in Nederland voor het overdragen van het (juridisch?) ouderschap en gezag. Hierbij wordt gecontroleerd of het traject zorgvuldig is afgelegd én er wordt gekeken naar het justitieel verleden van de wensouders.

Je hebt altijd juridische bijstand nodig tijdens het draagmoederschapstraject. Niet alleen voor jou als wensouder, maar ook voor de eiceldonor en de draagmoeder. Jij als wensouder draagt hier de kosten voor. De juridische hulp voor de eiceldonor en de draagmoeder hoef je niet zelf te zoeken.

Daarnaast is het een wereldje waar alle advocaten op dit gebied elkaar kennen dus regelt zich dat meestal vanzelf. Ook als jouw draagmoeder uit een andere provincie komt en er moet een officieel document getekend worden dan heeft jouw advocaat meestal een kennis die dat dan kan verzorgen.

Jurist in Nederland

Jouw advocaat in Nederland is een vitale speler in dit traject. Je hebt een jurist nodig die gespecialiseerd is in familierecht. Het is belangrijk om goed geadviseerd te worden en uitleg te krijgen over het traject dat je ingaat. Ook behoedt jouw advocaat je voor foute keuzes. Gaandeweg kunnen er zeer positieve opties worden voorgehouden die in de praktijk toch echt anders zijn. Jouw advocaat helpt je daarbij.

Jouw jurist helpt jouw bij:

Algemene juridische informatie over jouw traject

• Advies
• Donorcontract (eicel)
• Draagmoedercontract
• Juridisch ouderschap en gezag regelen na de geboorte (erkenning)
• BSN regelen voordat het gezag geregeld is

Het is wel belangrijk dat je vroegtijdig contact legt met je advocaat. Niet iedere advocaat is gespecialiseerd in internationaal recht. Dat is dus erg belangrijk om rekening mee te houden.

Overeenkomsten

Eerder vertelden we dat je contracten tekent met de donor en de draagmoeder. Je bent natuurlijk benieuwd waar je rekening mee moet houden en wat daar in moet staan. Hieronder hebben wij een overzicht gemaakt van een aantal voorbeelden:

• Verwachtingen en afspraken vastleggen met eiceldonor/draagmoeder/wensouders;
• Wat de intenties zijn (dus draagmoederschap en wensouders)
• Wie juridische ouders worden
• Praktische afspraken (zoals hoe jullie contact hebben)
• Onkosten
• Omgang tijdens zwangerschap
• Contact na geboorte
• Draagmoeder contract
• Prenatale onderzoeken
• Was als er afwijkingen gevonden worden
• Wat mag draagmoeder wel/ niet (leefregels, vaccineren, vakanties)
• Bevalling: waar, wanneer erbij, foto’s/film, navelstreng enz. Wie pakt aan, waar op de borst
• Wel of niet bij onderzoeken aanwezig (evt. via Skype)
• Geslacht weten ja / nee
• Arbeidsongeschiktheid
• Overlijdensrisicoverzekering
• Voogdij - Je moet in Nederland een voogd kiezen voor je kind in geval van overlijden van de wensouder(s)

Iedere partij (wensouder, draagmoeder, eiceldonor) heeft een onafhankelijke advocaat voor juridische bijstand en advies. Jouw advocaat controleert de overeenkomsten voor ondertekening en bespreekt met de Canadese advocaat over de procedures en welke ouders op de geboorteakte vermeld worden.

Het is belangrijk om te weten dat advocaten per uur declareren. Realiseer je dus goed dat één mailtje al een factuur kan opleveren. Elke week een mailtje sturen, kan je duur komen te staan. Gelukkig zijn advocaten daar wel transparant over.

• Tip: bundel je vragen, stel gerichte vragen en zoek zoveel mogelijk zelf op!

Goede advocaten met ervaring op het gebied van hoogtechnologisch draagmoederschap in Canada, zie ook de lijst dienstverleners:

• Annelieke Bouma
• Jo-Anne van der Tol
• Vincent Kuit (opvolger Wilma Eusman)
• Martijn Mok

Tip: Ga vrijblijvend in gesprek, nagenoeg alles kan digitaal en ga altijd op je gevoel af! En op deze website staan meer advocaten onder dienstverleners.

Erkenning

Het juridisch proces van erkenning kan op verschillende manieren verlopen, omdat je met een aantal variabelen te maken hebt. Staat/staan er 0, 1 of 2 vaders op de geboorteakte? En wat is de huwelijkse staat van de draagmoeder? Daarnaast werken gemeentes in Nederland ook niet eenduidig. Een geboorteakte met twee vaders erop wordt bijvoorbeeld wel direct geaccepteerd.

Erkenning is belangrijk voor:

• Gezag en ouderschap; je mag beslissingen nemen en reizen
• Het verkrijgen van een BSN; zo kun je direct je kind verzekeren, kinderopvang regelen, toeslagen en zorg aanvragen. Zonder BSN moet die allemaal achteraf.
• Inschrijving op je adres zonder dat je de Raad van Kinderbescherming nodig hebt.

De Nederlandse wet geeft aan dat de vrouw uit wie het kind is geboren op de Nederlandse geboorteakte staat. En indien zij getrouwd is of een samenlevingscontract heeft met een man, komt die man ook op de geboorteakte. Als er geen man in het spel is dan kan 1 van de wensvaders het kind direct erkennen (al voor de geboorte). De draagmoeder kan dan afstand doen en dan kan de andere wensouder het kind adopteren. Je bepaalt dus vooraf wie er op de geboorteakte in Canada staan zodat het proces daarna in Nederland zo soepel mogelijk kan lopen.

Draagmoeder met een man

Wanneer de draagmoeder wel een man heeft, staan zij beiden op de Nederlandse geboorteakte. In dit geval moet je vanuit Canada een Court Order meekrijgen zodat de rechter in Nederland deze kan goedkeuren. Tot die tijd heeft je kind geen BSN en moet er een verblijfsvergunning aangevraagd worden bij de IND. Zij geven wel een BSN uit, maar dit kan tot wel een jaar duren. In sommige gevallen wordt er om een dna-test gevraagd, maar meestal is dit niet nodig en volstaat de documentatie die je meekrijgt vanuit de kliniek.

Het vragen van een DNA test is eigenlijk een wantrouwen naar de kliniek. Als je het niet kunt vermijden dan is het vinden van een meewerkende partij soms lastig. Voorgangers hebben gebruik gemaakt van Verilabs en CWZ (https://www.cwz.nl/onderzoeken/dna-verwantschapsonderzoek/).

Het is niet noodzakelijk om zelf getrouwd te zijn of een geregistreerd partnerschap te hebben. Het is wel voordelig, omdat erfrechtelijke zaken dan direct geregeld zijn.

Waar heb je een Canadese advocaat voor nodig?

• Eiceldonor contract – Ova donation agreement. Formeel is dit niet nodig bij een Nederlandse eiceldonor, maar het wordt soms wel aangeraden of verzocht.
• Draagmoeder contact – surrogacy agreement
• Geboorteakte en/of court order. Bepaalt hoe snel je naar Nederland kunt komen.
• Sommige advocaten kijken ook naar de profielen van eiceldonoren en draagmoeders

Provincies

Er zijn verschillen per provincie, je moet aan het volgende denken:

• De wetgeving verschilt per provincie
• Je kunt vanuit alle provincies een draagmoederschapstraject doen, maar bij een aantal provincies is het papierwerk dusdanig complex waardoor je soms langdurig het land niet uit kunt met je pasgeboren kind
• Het is dus belangrijk dat je rekening houdt met de provincie waarin de draagmoeder woont, want als het kind daar wordt geboren, gelden de daar geldende wetten en regels.
• Beste provincies: Ontario, Britisch Colombia, Alberta, Nova Skotia, New Brunswick
• Vermijden: Quebec (adoptie kan wel 6 maand duren), prince edward island (8 weken), Manitoba

Geboorteakte

• Vooraf bespreek je wie er op de geboorteakte komt – ook in overleg met je Nederlandse advocaat – zodat het proces in Nederland zo soepel mogelijk verloopt
• Kan per provincie verschillen (statuory declaration or parenthood declaration)
• De geboorteakte is nodig voor het paspoort en zo kun je reizen met je kind
• Meestal binnen 3-4 weken gereed, afhankelijk van de provincie

Advocaten

Enkele advocaten in Canada zijn de volgende:

• Ellen Embury en Rachel West
• Cindy Wasser – Hope Springs fertility law
• Sara Cohen – Fertility law Canada
• Michelle Flowerdale – Flowerday fertility
• Allen MacNab

Procesbegeleiding:

Het kan goed zijn begeleiding in te schakelen, denk dan aan het volgende:

• Studio kinderwens Sjors van Veenendaal https://studiokinderwens.nl/
• Babies come true:
• De organisatie hebben een congierge-functie, aldus hunzelf. Zij begeleiden je in het proces. Hier zit wel een prijskaartje aan, denk aan zo’n €5000,-. Zij bemiddelen tussen alle partijen, bieden huisvesting aan rondom de geboorte, helpen je met het maken van een profiel en video’s en geven veel tips. Soms krijg je zelfs bepaalde kortingen.
• Zij hebben echter wel bepaalde sterkere connecties met specifieke klinieken en juristen en zijn nu verbonden aan de VRC, victory reproductive care.
• Ervaringen: het is altijd goed om reviews te lezen online. De meesten zien een beperkte meerwaarde, maar sommigen vinden deze ondersteuning wel heel prettig. Kijk dus vooral welke ondersteuning er wordt geboden en of jij je daarbij geholpen voelt en het bedrag ervoor over hebt. Bij VRC krijg je dus standaard bij in beperkt pakket.

Klik voor alle dienstverleners hier.

Er wordt veel digitaal gewerkt. Je weet vooraf natuurlijk nog niet waar je draagmoeder woont. Advocaten werken daarom ook veel samen met lokale advocaten in de buurt van de draagmoeder.

Algemene tips

Het eerste jaar – waarin het gezag nog niet rond is – is het moeilijk reizen buiten Nederland met je kind. Moeilijk, maar niet onmogelijk. Ons advies is te wachten met reizen buiten Nederland tot het paspoort en de erkenning rond zijn. Is dit niet rond, kan dat problemen opleveren bij de douane. Wil je toch reizen? Zorg dan dat je de Nederlandse en Canadese geboorteakte bij je hebt, een brief van het IND én een brief van de draagmoeder waarin zij toestemming geeft om te reizen.

Al met al zijn er veel verschillende zaken om rekening mee te houden op juridisch vlak. In het volgende artikel wordt dieper ingegaan op de IVF klinieken, die gangbaar zijn in Canada.