De procedure

Je staat aan het begin van een draagmoedertraject en vraagt je af… wat nu? Wat komt er op me af? Waar moet ik aan denken? Dit artikel, ondersteund door informatie op de rest van de website, is bedoeld om wat duidelijkheid te scheppen.

Stap 1: vinden

De eerste stap is elkaar vinden. Oproepen tot draagmoederschap is in Nederland nog altijd verboden. Als je als wensouders een draagmoeder zoekt, heb je daarom een pittige zoektocht voor je. De beste plek om te zoeken, is in je eigen omgeving. Laat je omgeving weten dat je een draagmoeder zoekt. Gebruik je netwerk en laat de mensen weten dat je zoekt. De kans dat een vrouw wil dragen is al niet groot. Dat ze dat voor een vreemde wil doen, is nog vele malen kleiner. Begin dus bij de mensen die jou kennen. Op de man af vragen kan te heftig zijn (zeg maar eens nee tegen de grootste wens van je broer of zus!), maar laat het in ieder geval weten. Dat is echt je beste kans. Lukt dat niet, dan zijn je mogelijkheden al aardig uitgeput, want adverteren – zelfs voor ideëel draagmoederschap – is in Nederland verboden. Het is natuurlijk best te doen, anoniem op Internet. Maar wees je er ook van bewust dat er een heel reële kans is dat een reactie komt van iemand met kwade bedoelingen. Iemand die steeds meer geld wil zien of die niet is wie ze zegt dat ze is. Als zoekende wensouders ben je kwetsbaar en er zijn mensen die je willen oplichten. Wees je daar heel erg van bewust!

Stap 2: praten

Als je elkaar gevonden hebt, dan volgt stap 2. Praten. Praat met elkaar en praat véél. Draagmoederschap is geen zakelijke overeenkomst. En omdat er veel onzekerheden zijn, moet je elkaar door en door vertrouwen. Het is dus heel belangrijk dat je elkaar goed leert kennen. Ook al was iemand al vanaf  4 jaar oud je beste vriendin of ken je je zus al vanaf je geboorte, dit traject is beslist anders. Dus praat en blijf praten. En luisteren. 

De checklist kan een aardig hulpmiddel zijn bij deze gesprekken. Die is niet alleen bedoeld om afspraken te maken, maar ook om verwachtingen tegen elkaar af te meten en te bekijken in hoeverre jullie op een lijn zitten. En lees ook de emotionele kant van draagmoederschap door.

Neem in deze periode ook contact op met een advocaat om je te adviseren. Je kunt voor de conceptie een eerste gesprek hebben, zodat je weet wie je voor je hebt en zodat je je kunt laten adviseren over de juridische aspecten.

Stap 3: notaris

Daarna is het belangrijk dat je een notaris zoekt. Leg de dingen die jullie hebben besproken vast. Je kunt niet (juridisch bindend) vastleggen dat de draagmoeder het kindje moet afstaan, maar wel dat zij en haar kinderen een nauwe persoonlijke betrekking hebben met het kindje dat ze zal dragen. Daarmee kan worden voorkomen dat wensouders de draagmoeder na de geboorte uit hun leven bannen. Want helaas komt dat (gelukkig maar heel zelden) voor. 

Wanneer jullie er zeker(der) van zijn samen dit traject in te willen gaan, dan is het vervolg afhankelijk van de keuze tussen traditioneel of IVF draagmoederschap.

Stap 4 (IVF): kliniek zoeken

Bij IVF draagmoederschap zul je contact op moeten nemen met een ziekenhuis. Op dit moment (januari 2019) is het VUmc het enige ziekenhuis dat faciliteert, maar ook MC Kinderwens in Leiderdorp en Nij Geerten in Elsendorp hebben aangekondigd hiermee bezig te willen. Zij zullen gesprekken met jullie hebben, psychologisch onderzoek doen, medisch onderzoek doen etc etc. Wanneer je in Nederland niet terecht kunt voor de IVF behandeling, dan kun je in het buitenland gaan zoeken naar een kliniek die jullie wil helpen, maar hou dan wel rekening met het prijskaartje.

Stap 4 (Traditioneel): begeleiding zoeken

Bij traditioneel draagmoederschap is het een goede eerste stap om contact op te nemen met een ondersteunende partij. Bij IVF draagmoederschap zorgt de kliniek ervoor dat wensouders en draagmoeders begeleid worden, maar voor traditionele draagmoeders is er verder niks geregeld. Er is ook geen arts nodig, want de zwangerschap kan tot stand worden gebracht met zelfinseminatie. Een bakje om sperma in op te vangen en een plastic spuitje om het bij de draagmoeder in te brengen, dat is zo ongeveer het enige dat nodig is. Juist daarom is het belangrijk dat jullie zelf zorgen voor psychische ondersteuning. Helaas is de begeleiding door de FIOM, expert op dit gebied, begin 2013 wegbezuinigd. Begeleiding is niet meer gratis, maar een onafhankelijke partij om je verhaal bij te doen, is voor zowel de draagmoeder als de wensouders zeker aan te raden. Lees hier over de opties.

Stap 5: de Raad voor de Kinderbescherming

Als de zwangerschap eenmaal een feit is, is het tijd om contact op te nemen met de Raad voor de Kinderbescherming. Bij voorkeur doe je dat vóór de zwangerschap een feit is, maar waarschijnlijk krijg je dan het advies om nogmaals contact op te nemen wanneer de draagmoeder daadwerkelijk in verwachting is. Noteer dan de datum en tijdstip en de naam van de persoon die je gesproken hebt en die gezegd heeft dat je tijdens de zwangerschap terug mag bellen, voor het geval ze later ineens toch vinden dat je het voor de zwangerschap al had moeten melden.

Draagmoederschap is in Nederland feitelijk niet geregeld. Er zijn geen wetten voor. Draagmoeders en wensouders maken gebruik van wetten die daar eigenlijk niet voor zijn bedoeld, zoals de afstands- en adoptie wetgeving en soms de pleegzorg wetgeving. Dit geeft in elk traject een bepaalde mate van onzekerheid, want je bent erg afhankelijk van instanties om toch gebruik te kunnen maken van deze wetten en regelingen.

Stap 6: na de geboorte, gezag

In alle gevallen zal de rechter het gezag moeten overzetten van de draagmoeder of draagouders naar de wensouders. Soms bemoeit de Raad voor de Kinderbescherming zich daar ook nog mee. Als alle procedures juist gevolgd zijn, gebeurt dit na ongeveer 3 maanden.

Stap 7: na de geboorte, juridisch ouderschap

Vervolgens is het nodig om ook het juridisch ouderschap bij de wensouders te krijgen. Dat is pas na een jaar mogelijk, middels adoptie. Er zijn al meerdere precedenten waarbij deze adoptie na 3 maanden werd aangevraagd, tegelijk met het gezag. De achterliggende gedachte is dat je voor de adoptie een jaar voor het kindje moet hebben gezorgd, maar dat de 9 maanden zwangerschap daarin mee zouden moeten tellen.

Voor een meer gedetailleerde uitleg van deze procedures, verwijs ik je graag naar de juridische kant van het verhaal.